*मायेच्या धाग्यातून पर्यावरण संवर्धनाचा संदेश; मुलींच्या हातून साकारल्या ‘बीज राख्या’*
*स्वआधार बाल गृहातील निराधार मुलींनी बनवल्या राख्या*
*दैनिक त्रिशक्ती*
*शशिकांत भुतेकर*
ढोकी प्रतिनिधी
रक्षाबंधनाचा सण म्हणजे प्रेम, आपुलकी आणि बंधुभावाचा उत्सव. याच भावनेला पर्यावरण संवर्धनाची जोड देत स्वआधार मतिमंद मुलींचे बालगृह, विमानतळ रोड, आळणी, ता. जि. धाराशिव येथील विशेष मुलींनी यंदाही विविध झाडांच्या बियांपासून आकर्षक व पर्यावरणपूरक ‘बीज राख्या’ तयार केल्या आहेत.
दरवर्षी संस्थेतील मुली मोठ्या प्रेमाने आणि उत्साहाने या राख्या तयार करतात. विविध फळझाडे तसेच उपयुक्त झाडांच्या बियांचा वापर करून या राख्या साकारल्या जातात. रक्षाबंधनानंतर या राख्यांमधील बिया मातीत रुजवून त्यापासून नवीन रोपे तयार करता येतात. त्यामुळे राखीच्या माध्यमातून नात्यांची जपणूक करतानाच निसर्गाचीही जपणूक करण्याचा सुंदर संदेश या उपक्रमातून दिला जात आहे.
या उपक्रमाची विशेष बाब म्हणजे राख्या तयार करण्याच्या संपूर्ण प्रक्रियेत मुली उत्स्फूर्तपणे सहभागी होतात. बियांची निवड, सजावट, रंगसंगती आणि राखीची आकर्षक मांडणी अशा विविध टप्प्यांमध्ये मुली आपल्या क्षमतेनुसार सहभाग घेतात. यामुळे त्यांच्या सर्जनशीलतेला, एकाग्रतेला, सूक्ष्म हालचालींच्या कौशल्याला आणि कलागुणांना वाव मिळतो.
विशेष मुलींच्या हातून साकारलेल्या या राख्या केवळ एक वस्तू नसून ‘कौशल्यातून निर्मिती आणि निर्मितीतून पर्यावरण संवर्धन’ या संकल्पनेचे प्रतीक ठरत आहेत. स्वतःच्या हाताने तयार केलेली वस्तू इतरांना देण्याचा आनंद आणि त्यातून निसर्गासाठी काहीतरी सकारात्मक करण्याची भावना मुलींमध्ये निर्माण होत आहे.
आजच्या काळात प्लास्टिक आणि कृत्रिम साहित्याचा वापर कमी करून पर्यावरणपूरक पर्याय स्वीकारणे गरजेचे आहे. हीच गरज लक्षात घेऊन संस्थेच्या मुलींनी तयार केलेल्या बीज राख्या पुनर्वापर, पर्यावरणपूरक जीवनशैली आणि हरित भविष्याचा संदेश देत आहेत. एका छोट्याशा राखीतून एका रोपाचा जन्म होऊ शकतो, ही या उपक्रमाची सर्वात सुंदर संकल्पना आहे.
या उपक्रमामुळे मुलींमध्ये स्वावलंबन, आत्मविश्वास, जबाबदारीची जाणीव आणि ‘मीही काहीतरी निर्माण करू शकते’ हा सकारात्मक दृष्टिकोन विकसित होण्यास मदत होत आहे. त्यांच्या कलागुणांना प्रोत्साहन देतानाच पर्यावरण संवर्धनाची मूल्ये रुजविण्याचे काम संस्थेच्या माध्यमातून सातत्याने केले जात आहे.
प्रेमाचा धागा, मातीशी नाते आणि हिरवाईची नवी आशा अशी या बीज राख्यांची आगळीवेगळी ओळख निर्माण झाली आहे. विशेष मुलींच्या कल्पकतेतून साकारलेल्या या राख्या रक्षाबंधनाच्या सणाला पर्यावरण संवर्धनाची सुंदर किनार देत असून, समाजानेही अशा पर्यावरणपूरक उपक्रमांना प्रोत्साहन देण्याची गरज अधोरेखित करतात.
